Konuyu rahat ve akıcı bir biçimde ele alan, çoğu kez yazarının kişisel bakış açısı ve deneyimini aktaran orta uzunluktaki edebi metinlerdir. Bu türün ilk örneklerini 16.yüzyıl Fransız yazarı Michel de Montaigne vermiştir. Yazdığı metinlerin kişisel düşünce deneyimlerinin iletilmesine yönelik edebi parçalar olduğunu vurgulamak için bu adı seçmiştir. Türk edebiyatına diğer edebi türler gibi Tanzimat’tan sonra Batı’nın etkisiyle girer. Yakup Kadri, Ahmet Haşim, Falih Rıfkı, Yahya Kemal bu türde eserler verse de bizde bu türün en önemli yazarı Nurullah Ataç’tır.
Bu parçada tanıtılan yazınsal tür aşağıdakilerden hangisidir?

Özgür kişi, köle olmayan, tutsak olmayan kişidir. Kimsenin kölesi, kimsenin tutsağı değildir. Kendi kendisinin, duygularının, tutkularının, çıkarının da kölesi, tutsağı değildir. “Böyle işime geldiğinden böyle düşünüyorum, böyle söylüyorum.” diyen kimseyi gerçekten özgür sayabilir miyiz? Özgür kişinin düşünceleriyle duyguları, tutkuları, çıkarı arasında ille bir çarpışma, bir karşıtlık olması gerektir, demiyorum; uzlaştıkları zorla değil, kendileriyle uzlaştıkları da olur.

Bu parça hangi edebi türün örneği olabilir? 

(I) Yazarın özgürce seçtiği bir konuda kesin yargılara varmadan kendi görüşlerini anlattığı düzyazı türüne denir. (II) Yazar düşüncelerini kendi kendisiyle konuşuyormuşçasına içten, edebi bir üslupla kaleme alır. (III) Bu tür, edebiyatımıza Tanzimat edebiyatı döneminde girmiştir. (IV) Fransız edebiyatçı Montaigne, 16. yüzyılda bu türün ilk örneklerini vermiştir. (V) Deneme türünün Türk edebiyatındaki en başarılı temsilcisi Nurullah Ataç’tır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde “deneme” ile ilgili bilgi yanlışı vardır?

Nihayet evdeyim! O kadar şey üst üste geldi eve hiç varamayacağım sandım. Anlatsam inanmazsınız. İşten biraz erken çıktım, güya trafiğe kalmayacaktım. Caddeye çıkar çıkmaz, gelen ilk taksiye bindim. Taksici oldukça ters  biri. Yanından geçen herkese bağırıp çağırıyor, korna çalıyor. Onun bu hareketine biri mukabele etmez mi? Düştü adamın peşine. “Beyefendi ben o tarafa gitmeyeceğim.” diyorum. “Sen dur biraz kardeşim! Hele şunun bir hesabını görelim.” diyor. Öndeki nereye, biz oraya ! Hiç bilmediğim sokaklara dalıyoruz. Bir sokağa dalar dalmaz bir seyyar satıcının arabasına çarpmasın mı! Etrafımızı birden satıcılar sardı. Bayağı sözlerinin biri bin para. Bu sırada ben de sataşmalardan payımı alıyorum tabii.
Bu parça aşağıdaki yazı türlerinin hangisinden alınmış olabilir?

—- kişinin yalnızca kendisiyle, kendi yaşamıyla ilgili bilgileri verirken; —-, hem kişinin başından geçenleri hem de o dönemde toplumda yaşananları içerir. Yazarın, her gün tuttuğu notlardan oluşan —- ise o günün olay, yaşantı ve düşüncelerini sıcağı sıcağına aktarır.
Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilenler sırasıyla getirilmelidir?

I. Yazar düşüncelerini kendisiyle konuşuyormuş gibi içten kaleme alır.

II. Bir kişinin yaşadıklarını duygu ve düşüncelerini hemen kaleme almasıyla oluşan yazı türüne denir.

III. Güncel konulan öznel bir bakışla yorumlayarak yazdığı kısa gazete, dergi yazısında denir.

IV. Bir haberi, dileği, durumu ve düşünceyi birine iletmek amacıyla yazılmış yazılara denir.

Aşağıdaki yazınsal türlerden hangisi bu açıklamalardan hiçbiriyle ilgili değildir?

Tanpınar’ın bazı gözlemlerinde Ataç’ın denemeciliğini aydınlatan kimi ipuçları buluyoruz. Doğrudur, onun yazdıkları, hangi tür içinde gösterilirse gösterilsin, ister günce, ister eleştiri, ister mektup adını taşısın, bütünselliği içinde ele alındığında, “ses perdesi değişen bir sohbet” güncel karşılığıyla bir “söyleşi”dir bir bakıma. Böyle nitelendirebilir, böyle adlandırabiliriz. Hiç de yanılmış olmayız.

Bu parça aşağıdaki türlerden en çok hangi ikisinin özelliklerini taşımaktadır? 

Olmuş ya da olması mümkün olayları anlatan uzun yazı türüdür. Gerçek ya da hayal edilmiş bir evrene ait gerçeklik duygusu uyandıran anlatı türüdür. Yer ve zamana bağlı olarak ayrıntılı biçimde anlatılan olaylar geniş bir zaman kesitinde geçer. Bu türde çok sayıda karaktere yer verilir. Karakterler çok yönlü olarak ele alınır. Bu tür, Türk edebiyatına Yusuf Kamil Paşa’nın Fransız edebiyatından çevirdiği Telemak adlı çeviri ile girer.
Bu parçada sözü edilen yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kitap usta yazarın gezi yazılarından oluşuyor. Daha önce bir dergide bölüm bölüm yayımlanan gezi yazıları bunlar. Yazar, bugün bakıldığında bir günü almayacak gibi görünen ama zamanında başlı başına birer macera olan gezileri doyumsuz üslubuyla anlatıyor. Bize, kısa yolculukların bile bir edebiyatçı gözüyle nasıl zenginleştirilebileceğini gösteriyor. Yazıların sonunda bu gezilerin tarihi belirtilseydi daha iyi olurdu. Ayrıca kimi gezi yazılarında devrik cümlelerin çokluğu, okuru yazıdan uzaklaştırabiliyor. Her şeye rağmen edebiyat tadı alınacak önemli bir kitap bu.
Bu parçada aşağıdaki edebiyat türlerinden hangisine özgü nitelikler ağır basmaktadır?

İnsanın içini dökmeden edemediği dakikalar olur. Bir dost, bu dakikalarda erişilmez bir değer kazanır. Ama her şey bir dosta söylenmez ki… Onun için, hele bir insan yazarsa, içinin gizli kıvrımlarını görmesini biliyorsa, masasının başına geçip kalemi eline almadan edemez. İç dünyasının inceliklerini yazıya döktükten sonra üzerine bir de tarih atar. İşte …….dediğimiz, yazarın kendi kendisiyle bu alçak sesle konuşmasından doğmuştur.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdaki yazı türlerinden hangisi getirilmelidir? 

Antalya Limanı bir antikacı dükkanı gibi ölgün, hareketsiz ve tozluydu. Kırk ayaklı merdivenin altında, gümrüğün yanı başında kurma çekilen gemilerden, tahtaları dişleyen böceklerin çıtırtısı vakit vakit rıhtımın taşlarına vuran dalgaların şapırtısına karışıyor, uzun direklerin arasına gerilen balık ağları, işsiz bir örümceğin neredeyse bütün bir limanı kapsayacak gibi gittikçe büyüyen ağını andırıyordu. Antalya kızgın güneşin altında kendinden geçmiş gibi sessiz ve cansızdı.
Bu parça aşağıdaki yazı türlerinin hangisinden alınmış olabilir?

Edebiyatımıza Tanzimat döneminde gazete ile birlikte Batı’dan giren bir türdür. Bu yazı türü çoğunlukla gazete ve dergilerde yayımlanır. Konu sınırlaması olmayan bu tür günlük konularda yazılabileceği gibi sanatsal ya da bilimsel bir konuda da yazılabilir. Yazar, bir konuyu ele alırken kanıtlarını da öne sürer. Amaç okuru bilgilendirmek, aydınlatmaktır. Düşünce yazıları içinde en ağırbaşlı ve en zor olan türdür.
Bu parçada sözü edilen yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Anlatımı bakımından romana benzeyen, ancak romandan daha kısa bir yazı türüdür. Olaylar genellikle yüzeyseldir bu türde. Kişiler çoğu zaman hayatlarının belli bir kesiti içinde anlatılır. Genellikle kişilerin çalışkanlık, titizlik, korkaklık gibi tek yönü üzerinde durulur. Bu tür, romanla aynı dönemlerde oluşmaya başlamış ve özellikle realizm döneminde önemli bir tür haline gelmiştir. Türk edebiyatında Batılı alamda düşünüldüğünde Tanzimat’la görülmeye başlamış; Halit Ziya, Ömer Seyfettin, Memduh Şevket, Sait Faik bu türde önemli eserler vermişlerdir.
Bu parçada sözü edilen yazınsal tür aşağıdakilerden hangisidir?

Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüş, anlayış ve düşüncelerini kanıtlama gereği duymadan sohbet üslubu içinde yazdığı, kısa, günübirlik, yoğun anlatımlı yazılardır bunlar. Genellikle gazetenin belli bir köşesinde yazarı için ayrılan yerde bir köşe başlığı altında yayımlanır. Konu, çoğunluğu ilgilendirmeli ve aktüel olmalıdır. Sürekli olarak aynı konular işlenirse okuyucu sıkıntısı çekilir.
Bu parçada sözü edilen düzyazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdakilerden hangisi masalın özellikleri arasında yer almaz?

Aşağıdakilerden hangisi bir düzyazı türü olan sohbetin özellikleri arasında yer almaz?

Belgeye bağlama zorunluluğu duymadan çeşitli sonuçlara varmayı amaçlayan, öznel bir üslupla yazılan ve okuyucuyu düşünmeye, araştırmaya yönelten yazı türüdür. Bu türde konu sınırlaması yoktur. Yazar, zaman zaman kendisiyle konuşurmuş gibi yazar, bu nedenle de içten bir anlatımı vardır.

Bu parçada kısaca tanıtılan ve Türk edebiyatında en ünlü ismi Nurullah Ataç olan tür aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

Bu yazı türü, insanoğlunun yaşadığı yerlerin sınırları dışına çıkma, farklı yerleri görme merakından doğmuştur. Çok eskilere dayanan bu yazı türünün en eski örneklerinden birini İbni Batuta vermiştir. Çağdaş edebiyatımızda ise Ahmet Haşim, Falih Rıfkı Atay, Reşat Nuri Güntekin bu türün başarılı örneklerini vermiştir.

Bu parçada sözü edilen yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sanatçının ya da ünlü bir kişinin yaşamıyla ilgili bilgiler aktaran yazılara —-, bir kişinin kendi yaşamını yine kendisinin anlattığı yazılara —- adı verilir.
Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Aşağıda verilen eserlerden hangisi farklı bir yazara aittir?

I.Divan edebiyatına bir tepki olarak doğan Tanzimat edebiyatı soyuta değil, somuta yönelmeyi amaçlamıştır.
II. Şiirde önce (Birinci Dönem) bireysel konular, sonra (İkinci Dönem) toplumsal sorunlar işlenmiştir.
III. Edebiyatımızın yabancı olduğu gazete, roman, tiyatro gibi türler bu dönemde edebiyatımıza girdi.                                                                                                                                                                          IV. Bu dönemde beyitler cümle biçiminde anlam bütünlüğü olan birimler olarak kullanıldı.
V. Hürriyet, eşitlik, adalet gibi kavramlar ilk defa bu dönemde edebiyattaki yerini aldı.

Numaralanmış cümlelerin hangisinde Tanzimat edebiyatıyla ilgili bir bilgi yanlışı vardır?

Aşağıdaki kahraman – eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Edebiyat anlayışı bakımından Tanzimat edebiyatının eski-yeni ikilemini en çok yaşayan odur. Teknik bakımdan divan şiiri ve estetiğine bağlıdır. Sultan Abdülaziz döneminde Avrupa’ya kaçarak Genç Osmanlılar arasına katılmıştır. Londra’da Namık Kemal ile Hürriyet adıyla bir gazete çıkarmış ve dava arkadaşı Namık Kemal gibi hak, hukuk, adalet, kanun ve eşitlik gibi konular üzerinde durmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi parçada tanıtılan sanatçıya ait değildir?

Bu eserde Tanzimat’ı takiben ortaya çıkan ve birçok romanda işlenen “yanlış Batılılaşma” gerçeği ele alınmaktadır.

Bu cümlede,

I. Felatun Bey ile Rakım Efendi
II. Araba Sevdası
III. Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat
IV. Sergüzeşt

adlı eserlerin hangilerinden söz edilmiş olabilir?

Bizde ilk edebi roman, onundur. Romanında romantizmin izleri görülür. Eserde sosyal bir sorun olan, erkeğin düşük bir kadına tutulması ve hem kendini hem de yakınlarını mahvetmesi anlatılır. Bir tahlil ve tasvir romanı sayılır. Kahramanların psikolojisine önem verilmiş, yer tasvirleri yapılmıştır. Ancak, tasvirler gözleme yer verilmeden, süs için kullanılmıştır.
Parçada sözü edilen eser ve yazan aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat İlk Dönem romanları için yanlış bir bilgi içermektedir?

Aşağıdaki tiyatro eserlerinden hangisi Namık Kemal’e ait değildir?

I

Hacivat – Merhaba Karagöz’üm, uğurlar olsun!
Karagöz – İftar kokuları burnuna dolsun!
Hacivat – Hah hah hah! Eksik olma, beni yine güldür-
dün! Aman!
Karagöz – Ne oldu Hacı Cavcav, kel kafanı bit mi ısırdı?
Hacivat – Değil efendim! Sen göbeklenmişsin.
Karagöz – Pataklarım.

II

İskender – Makber makber cihan açılmış!
Gülşenlere yıldırım saçılmış!
Leşker leşler serilmiş emvât!
Efrâd-ı beşer vuhûşa akvât!
Aristo – Hırsındır eden bu hâli îcâb!
İskender – Ateşler içinde şehr-i Pencab,
Güya ediyor semaya rıhlet.
Aristo – Mahvolmuş onunla bir de millet!
İskender – Ey nefs-i harîs, aceb ne buldun?
Aristo – Ey şah-ı cihan, muzaffer oldun!
İskender – Eyvah! Eyvah!
Aristo – Boş nedamet!

Bu parçalar ile ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

(I)Tanzimat edebiyatının öncüsü kabul edilen Şinasi, Tercüman-ı Ahval ve Tasvir-i Efkar adıyla iki gazete yayımlamıştır. (II)Batılı tiyatronun ilk örneği kabul edilen Şair Evlenmesi adlı oyunu iki perdelik bir durum komedisidir. (III)Özellikle gazete yazılarında dili sadeleştirmeye çalışan Şinasi, uzun ve sanatlı cümlelerden uzaklaşarak bir nesir dili meydana getirmeye çalışmıştır. (IV)Şiirlerinde divan şiiri nazım şekillerini kullanmaya devam eden Şinasi, asıl yeniliği şiirin içeriğinde yaparak adalet, eşitlik gibi kavramları işler. (V)Divan tertip etme geleneğini yıkan sanatçı şiirlerini Müntehabat-ı Eşar adıyla yayımlamıştır.

Şinasi ile ilgili olarak yukarıda verilen cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

— Edebiyatımızda realizmin başarılı örneklerinden biridir.
— Uzun hikaye özeliklerine sahip bir romandır.
— Köy gerçeğini etkili bir biçimde yansıtmıştır.
— Kahramanlar çevreye oldukça uyumlu bir şekilde aktarılmıştır.
Yukarıda özellikleri verilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdakilerden hangisinin Tanzimat tiyatrosunun gelişimine katkı sağladığı söylenemez?

Abdülhak Hamit Tarhan ile ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur?

I.Şair Evlenmesi – Müştak Bey
II.Araba Sevdası – Bihruz Bey
III.Karabibik – Dilber
IV.İntibah – Ali Bey
V.İslam Bey – Vatan Yahut Silistre

Yukarıda verilen eser – kahraman eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat edebiyatının özelliklerinden biri değildir?

Tanzimat’ı takip eden yılların ilk edebiyatçıları gazetelerde yetişmiş, bu dönemin gazeteleri yalnız halkın değil, münevverlerin yetiştirilmesine de vesile olmuştur. Örneğin Şinasi Paris’e gidince – – – -iki yıl kadar Namık Kemal tarafından idare edilmiş, daha sonraları ise Ebuzziya Tevfik ve Recaizade Mahmut Ekrem’in çalıştığı bu gazete bir nevi; Namık Kemal, Ebuzziya Tevfik ve Recaizade
Ekrem için bir mektep görevi üstlenmiştir. Namık Kemal’in Londra’da Ziya Paşa ile birlikte kurduğu – – – – için de bu tespit geçerlidir.

Bu parçadaki boşluklara sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilenler getirilmelidir?

(I) Tanzimat edebiyatında, “hâce-i evvel”, “Osmanlıyı okutan adam” ya da “yazı makinesi” olarak anılmıştır. (II) Sanatta sosyal faydaya önem verir. (II) Roman ve hikayeleri teknik bakımdan kusurludur. (IV) Romanlarında olayın akışını keserek farklı türde bilgiler vermiştir. (V) Şiirde biçimde eskiyi izlerken içerik bakımından bütünüyle yeni ve Avrupai bir anlayışı denemiştir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde Ahmet Mithat için bir bilgi yanlışı vardır?

Aşağıda verilen eser – tür eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Bireylerin ve toplumların kötü yönlerini ele alarak bunları
eleştirel bir bakış açısı ile anlatan koşma türüne …taşlama… adı
verilir.

Şiirde anlam bütünlüğü taşıyan en küçük parçaya …satır… adı
verilir.

8’li hece ölçüsüyle yazılan ve kendine özgü bir ezgisi olan Aşık
edebiyatı nazım şekline …semai… adı verilir.

Çoban yaşamını karşılıklı konuşmalarla anlatan pastoral şiire
….idil… denir.

Batıdan alınan ve ilk defa Servet-i Fünun döneminde kullanılan
nazım biçimleri şunlardır: Serbest Müstezat, Terzarima, Triyole,
Sone

Türk edebiyatında …deneme… türünün örnekleri
Cumhuriyet’ten sonra verilmeye başlanmıştır. Sabahattin Eyüboğlu,
Suut Kemal Yetkin bu türün ustaları arasında yer alır.

Kısa, yoğun, günübirlik gazete yazılarına …fıkra… adı verilir.

Türk edebiyatının milli ölçüsüne …hece… adı verilir.

…Garipname… Aşık Paşa’nın ünlü eserinin adı.

Servet-i Fünun döneminde yaygınlaşan nesir biçimindeki şiir türüne …manzum…
şiir denir.

“a-b-b-a” diziliş ile oluşan uyak örgüsüne …sarmal… adı verilir.

“Vatan yahut Silistre” adlı oyunun kahramanı …İslam
Bey…’dir.

Halk edebiyatında “mani”nin karşılığı olan nazım şekline divan
edebiyatında …tuyuğ… denir.

Divan edebiyatı döneminde hece ölçüsünü kullanmış olan
sanatçımızın …Baki…’dir.

Tuyuğ denilince akla ilk gelen Divan edebiyatı sanatçımız …Kadı
Burhanettin…’dir.

…Makale…’de açık, anlaşılır ve ciddi bir dil kullanılır.
Öğreticilik esastır. Yazar tarafsız, tutarlı ve bilimsel bir üslup
kullanır.

Tarikata yeni giren müritlere tarikatın ilkelerini öğretmek
amacıyla yazılan Tekke edebiyatı nazım şekline …ilahi… denir.

Tevfik Fikret’in hece ölçüsünü kullandığı şiir kitabının adı
…Şermin…’dir.

Savaş, yiğitlik gibi konuları işleyen; esnaf, bekçi, deprem gibi
çeşitleri olan en uzun Aşık edebiyatı nazım şekline …destan… adı
verilir.

11’li hece ölçüsüyle yazılan ve Divan edebiyatında “gazel”in
karşılığı olan Aşık edebiyatı nazım şekline …koşma… denir.

Ölen bir kişi için yazılan Divan şiiri türüne …yuğ… adı

verilir.

Nefeslerinde insan sevgisini dile getiren, “Gelin canlar bir
olalım.” felsefesiyle şiirler yazan Halk edebiyatı ozanımız …Kaygusuz Abdal…’dır.

Kısa, yoğun, günübirlik gazete yazılarına …makale… adı verilir.

. Allah’la konuşuyor, şakalaşıyor gibi söylenen Tekke edebiyatı
nazım şekline …şathiye… adı verilir

…Şu… ve …Alp Er Tunga… Saka Türklerinin destanlarıdır

…Bozkurt… ve …Ergenekon… destanları Hunlara aittir.

Halk edebiyatında “mani”nin karşılığı olan nazım şekline divan
edebiyatında …gazel… denir.

“Üç Şehitler Destanı” …epik… şiir türünün güzel bir örneğidir

Bektaşi tarikatının görüşlerini dile getiren ilahilere …nefes… adı
verilir

11’li hece ölçüsüyle yazılan ve Divan edebiyatında “gazel”in
karşılığı olan Aşık edebiyatı nazım şekline …türkü… denir.

Tanzimat döneminden önce, Divan edebiyatında hikâye ve roman
türünün yerini tutan nazım şekline …mesnevi… adı verilir.

Batıdan alınan ve ilk defa Servet-i Fünun döneminde kullanılan
nazım biçimleri şunlardır: Serbest Müstezat, Gazel, Kaside, Mesnevi

Çoban yaşamını karşılıklı konuşmalarla anlatan pastoral şiire
….eglog… denir.

8’li hece ölçüsüyle yazılan ve kendine özgü bir ezgisi olan Aşık
edebiyatı nazım şekline …varsağı… adı verilir.

…Manas… Kırgız Türklerinin dünyaca ünlü destanıdır

Divan edebiyatında “hiciv”, Halk edebiyatında “taşlama”, Yeni
Türk edebiyatında ise “yergi” olarak adlandırılan şiir türüne
…satirik… şiir denir.

5-15 beyit sayısına sahip, Halk edebiyatında “koşma”nın
karşılığı olan Divan edebiyatı nazım şekline …kaside… adı verilir.

Halide Edip’in “Handan”, Reşat Nuri Güntekin’in “Bir Kadın
Düşmanı”, Yakup Kadri’nin “Bir Serencam’ı” …mektup… tarzında
yazılan romanlardır.

…Fıkra…’de açık, anlaşılır ve ciddi bir dil kullanılır.
Öğreticilik esastır. Yazar tarafsız, tutarlı ve bilimsel bir üslup
kullanır.

Divan edebiyatı döneminde hece ölçüsünü kullanmış olan
sanatçımızın …Nedim…’dir.

Tuyuğ denilince akla ilk gelen Divan edebiyatı sanatçımız …Nesimi…’dir.

Abdülhak Hamit’e ait olan “Sahra” adlı şiir …pastoral… türde
yazılmıştır.

Servet-i Fünun döneminde yaygınlaşan nesir biçimindeki şiir türüne …mensur…
şiir denir.

Abdülhak Hamit’e ait olan “Makber” adlı şiir …pastoral… türde
yazılmıştır.

Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı nazım şekilleri
…şarkı… ve …tuyuğ…’dur.

Divan edebiyatında didaktik şiir denince akla ilk gelen
…Nabi…’dir.

Tanzimat döneminden önce, Divan edebiyatında hikâye ve roman
türünün yerini tutan nazım şekline …halk hikayeleri… adı verilir.

Uyaklardan sonra gelen, anlamca ve görevce aynı olan eklere,
yardımcı seslere veya sözcüklere …uyak… denir.

Öykücülükte “durum (kesit) tarzının” kurucusu …Çehov…’dur

Ölen bir kişi için yazılan Divan şiiri türüne …mersiye… adı
verilir.

1875 tarihli romanın diğer adı “İstanbul’da Neler Olmuş“tur. Romanda, III. Selim’in kurduğu Nizam-ı Cedit ile Yeniçeri Ocakları arasında yaşanan çekişme, bir aşk macerası etrafında anlatılır. İstanbul’da Veysel Efendi’nin kâhyalığına kadar yükselmiş, hadım köle Mesut, geceleri kadın kılığına girerek konak konak dolaşmaktadır. Bu dolaşmaları sırasında, efendisinin oğlu Osman ile ilişkisi olduğu için esirciye teslim edilen cariye ile karşılaşır. Cariye onu tanıyınca Mesut, kendisini ele vereceğinden korktuğu kadını ortadan kaldırmak ister ancak yapamaz. Cariyeyi adadaki bir mağaraya hapseder. Lalası olduğu Osman’ın yalvarmalarına dayanamayınca ona, sevdiği kıza kavuşmasının bir çeşit ölümle mümkün olacağını söyler. Delikanlı kabul edince, o da cariyenin hapsedildiği mağaraya kapatılır. Orada bir de oğulları doğan Osman’la Nergis, yedi yıl sonra bir yolunu bulup mağaradan çıkar. Bu ikisi için “dünyaya ikinci geliş”tir. Mağarada geçirdikleri zaman zarfında İstanbul’da ve dünyada çok şeyler olmuştur.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Kıskanç bir kadının kurbanı olarak sürgüne gönderilen bir gencin öyküsüdür. Esere “yanlış Batılılaşma” teması hakimdir. Romanda Ahdiye ve Nurullah adlı karakterler geleneksel ve millî değerlere bağlı kişiler olarak verilir. Nurullah’a aşık olan Ceylan ise Batılı tarzda yetişmiş, gerçek ismini (Ayşe) gizleyecek kadar özüne yabancılaşmış bir tiptir. Ceylan, Nurullah ile Ahdiye’nin evlenmesine engel olamaz. Bunun üzerine Nurullah hakkında asılsız bir jurnal vererek onun sürgüne gönderilmesine neden olur. Romanın sonunda Nurullah eşine kavuşacak, Ceylan ise intihar edecektir.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Genç, güzel, zengin ve iyi eğitimli dul bir kadın olan Ulviye, roman okumayı çok sevmektedir. Bir süre sonra okuduğu romanlarla yetinmeyip iyi bir roman kahramanı olacağını düşündüğü komşusu Dürdane Hanım’ı izlemeye başlar. İki yalı arasına gizlice bağladığı telefon aracılığıyla, Dürdane’nin zengin bir genç olan Mergub Bey’le görüştüğünü ve bu ilişki sonunda hamile kaldığını öğrenir. Megrup Bey’in Dürdane Hanım ile evlenmeye razı olmaması üzerine Ulviye, olaylara müdahale etmeye başlayacaktır.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Hikayenin başkahramanı zengin bir ailenin oğlu olan İhsan‘dır. İhsan’ın halasının kızı Hüsna, anne ve babası ölünce bu zengin eve getirilir. İhsan ve Hüsna birlikte büyürler. İhsan şımarık bir çocuktur. Hüsna ise sessiz ve mahzun bir kişiliktir. Sonrasında aile onları evlendirmeye karar verir. Hüsna zaten İhsan’a aşıktır. İhsan, Hüsna’nın bu duygularıyla alay etse de ısrarlara dayanamaz ve Hüsna ile evlenmeyi kabul eder. Düğün hazırlıkları başlar fakat İhsan bu arada Beyoğlu’nda bir Fransız şarkıcıya aşık olmuştur. İhsan, kadının onunla eğlendiğini düşünse de bir türlü ondan vazgeçemez. Kadınla bir otelde yaşamaya başlar. Anne ve babasının yalvarmalarına rağmen, eve dönmez. Sonunda kadın İhsan’ı terk eder. İhsan çaresiz evine döner. Büyük bir pişmanlık duymaktadır. Hüsna ise hastadır. İhsan, Hüsna’dan af diler ama Hüsna ölür.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Eser, edebiyatımızın ilk polisiye romanıdır.
Olay, İstanbul gazetelerinde yer alan bir haberle başlar. Karadeniz’den dönen balıkçılar İstanbul Boğazı’ndaki bir kayalıkta bir genç kızla iki adamın cesedini bulur. Olaya Beyoğlu Kaymakamlığı soruşturma memurlarından Osman Sabri el koyar. Bu olaydan bir ay sonra Beyoğlu’nda Halil Suri adındaki Hristiyan Arap evindeki odasında asılı bulunur. Halil Suri, dönemin ileri gelenleriyle sıkı fıkı ilişkileri olan zengin bir adamdır. Olay, ilk önce intihar zannedilir. Osman Sabri, doktor raporlarından yola çıkarak olayın cinayet olduğunu ortaya çıkarır. Osman Sabri, bu cinayetle diğer cinayetler arasında bir bağ olduğunu keşfedecektir

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Roman “Ali Bey’in Sergüzeşti” adıyla da bilinmektedir. Edebiyatımızın ilk edebi romanıdır.
Hayat tecrübesi olmayan, iradesiz bir genç olan Ali Bey, hafifmeşrep bir kadın olan Mahpeyker’e aşık olur. Nasıl bir kadın olduğunu öğrense de kendisini sevdiğini ve değişmek istediğini düşünerek görüşmeye devam eder. Annesi oğlunu Mahpeyker’den kurtarmak için Dilaşup adıyla güzel bir cariye alır. Bir akşam eve dönmeyen sevgilisinden şüphe eden Ali Bey, kadını terk eder. Oldukça güzel olan Dilaşup ile evlenir. İntikam almak isteyen Mahpeyker ise Dilaşup’a iftira atar. Kurulan tuzağa kanan Ali Bey, Dilaşup’u kovar. Dilaşup, Mahpeyker tarafından satın alınır. Mahpeyker, her şeye rağmen Ali Bey’i tekrar elde etmek ister, ancak tekrar hakarete uğrayınca Ali Bey’i öldürtmek için tuzak kurar. Dilaşup, kendisini feda ederek Ali Bey’i ölümden kurtarır. Ali Bey de Mahpeyker’i öldürür. Kendisi de altı ay sonra hapiste ölür.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

alat, Hacı Babanın dükkanında onun üvey kızı Fitnat’ı görür ve ona aşık olur. Fitnat da Talat’a aşık olmuştur. Talat, kadın kılığına girerek ve Ragıbe adıyla Fitnat’ın evine nakış öğrenmeye gider. Talat, Fitnat’ın da kendisine aşık olduğunu anlayınca, ona kendisini Talat’ın kız kardeşi olarak tanıtır. Üsküdar’da zengin ve dul bir adam olan Ali Bey’le Fitnat’ı evlendirmek isterler. Fitnat, Ragıbe’ye bu haberi verdiği gün Ragıbe gerçek kimliğini açıklar. İki genç şayet evlenemeyecek olurlarsa intihar etmeye karar verirler.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Roman, İstanbul’dan bir gemiyle Batı’yı tanımak üzere giden gazeteci ve yazar Nasuh’un hikâyesidir. İstanbul’dan kalkan ve içinde farklı milletlerden yolcuları bulunan bir gemide başlayan olaylar, Nasuh’un etrafında gelişir ve Fransa’nın farklı muhitlerine taşınır. Romanın kahramanı Nasuh, roman boyunca Doğu’nun asaleti ile İslam’ın ahlak ve faziletlerini Avrupa’ya tanıtmak için kendisini adamış bir havari gibidir.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Edebiyatımızın ilk tarihi romanı olarak kabul edilmektedir.
Yazar, iki cilt olarak tasarladığı bu eserin sadece ilk cildini tamamlayabilmiştir. Roman, Namık Kemal’in İslam birliği ülküsü ile ilgilidir. Eserde Cezmi’nin yetişmesi, Osmanlı-İran savaşlarındaki kahramanlıkları, İran’da esir olan Kırım Şehzadesi Adil Giray’ı kurtarma çabaları, yazarın coşkun üslubu ile anlatılır. Adil Giray ile ona âşık olan İran şahının karısı ve kız kardeşi romanın sonunda ölürler.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Romantizmden realizme geçiş özelliği gösteren eserin konusu esarettir.
Esircilerin Kafkasya’dan getirdikleri Dilber, dokuz yaşında İstanbul’da bir eve 40 liraya satılır. Evin hanımı ve zenci halayık Taravet çocuğa acımasız davranır. Evin reisi memuriyet için Anadolu’ya gideceğinden evin fazla eşyalarıyla birlikte Dilber’i de 65 liraya esirciye satar. İleride fazla para etmesi için ut çalmayı, şarkı söylemeyi de öğrenen Dilber, bir süre sonra 150 liraya Asaf Paşa’nın konağına satılır. Konağın oğlu Celal, Dilbere aşık olur. Bunu öğrenen annesi Dilber’i evden uzaklaştırır. Dilber bu kez Mısır’da zengin bir Mısırlının cariyesi olmuştur. Kapatıldığı evden kaçmak üzereyken geleceği hakkında umutsuzluğa kapılır ve çareyi kendini Nil nehrine atıp intihar etmekte bulur.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Kırk yaşını aşkın ve evli bir adam olan Behzat’ın bir vapur yolculuğu sırasında tanıştığı Galip ve Aliye’nin on iki yaşındaki kızı Şahande’ye aşık oluşunun anlatıldığı hikayede, daha çok Behzat’ın kendisiyle yaptığı iç mücadeleye dikkat çekilmiştir. Hasba ile arkadaş olan Behzat, İstanbul’a döndükten sonra bu aileyle görüşmeye devam eder. Daha sonra Behzat’ın gayretleriyle Hasba yatılı bir okula verilir. Aradan dört yıl geçtikten sonra, Hasba evlenir. Nikah şahitliğini de Behzat yapar.

1796’da yazılan kitap ancak 1852’de basılabilmiştir. Tanzimat öncesine ait bu eser, modern hikayeye geçişte bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Hikayelerde, masallarda görülen olağanüstü varlık (cin, peri gibi) ve olaylar yanında gerçekçi unsurlar da yer almaktadır.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

İlk köy romanı olarak kabul edilmektedir.
Bir çift öküz edinmeye çalışan bir çiftçinin hikayesidir. Olay, Antalya’nın Kaş İlçesine bağlı Beymelik köyünde geçer. Karabibik, babadan kalma on iki dönümlük tarlasının dört dönümünü satmış, kalan sekiz dönümle geçinmeye çalışmaktadır. Bir çift öküze borç alarak kavuşan adamın artık tek derdi evde kalan kızına bir kısmet bulmaktır.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Eserde olaylar I. Abdülhamit (öl.1789) ve III. Selim’in (öl.1807) saltanat yılları içinde geçer (1774-1807). Yazar, eseriyle birçok açıdan bozulan, başına buyruk hareket eden ve devlet içinde devlet hâline gelen yeniçerileri bir aile dramı üzerinden anlatmaya çalışmıştır. Eserde Yeniçeri Osman Çorbacı ile bir yeniçeri kızı olan Ayşe’nin evliliği konu edilir. Osman Çorbacı ve Ayşe dört-beş sene geçmesine rağmen çocuk sahibi olamaz. Bu arada Osmanlı-Rus savaşı patlak verir. Osman, savaşa gittikten yaklaşık on bir ay sonra Ayşe’den gelen mektupla bir oğlu olduğunu öğrenir. Ayşe, çocuğu müjdeleyen mektubuna yavrusunun saçını bile koymuştur. Önce sevinen Osman Çorbacı, aradan geçen zamanı düşünerek karısından şüphelenmeye başlar. Mektubun yolda gecikebileceğini aklına getiremeyen yeniçeri, karısını ve çocuğu öldürmeye karar verse de bu mümkün olmayacak oğlu yıllar sonra bir yeniçeri olarak karşısına çıkacaktır.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Osmanlıda yanlış Batılılaşma sorununu alafranga züppe tipiyle işleyen eser, “Bey” ve “Efendi” kelimelerinin çağrıştırdığı Doğu – Batı çatışmasını işler.
Felâtun, yazarın idealize ettiği neredeyse kusursuz bir tip olan Rakım’ın olamadığı her şeydir. Felatun Bey, bir Batılı gibi yaşamaya heveslenir ancak bu konuda tek yapabildiği, yarım yamalak bir Fransızca ve en moda giysilerle Beyoğlu’nda gezmektir. Tembeldir, roman boyunca onu çalışırken hiç görmeyiz. Her şeyi birbirine karıştırır; kendi kültürünü, dilini doğru dürüst bilmez. Başını, sonunu düşünmeden hareket ettiğinden komik durumlara düşer; çok para harcar. Saftır; kendisini gerçekten sevdiğini sandığı hoppa bir Fransız aktrise tutulmuştur. Rakım’ın uyarmasına rağmen bütün servetini onun uğrunda tüketir. Rakım Efendi ise Felatun Bey’in tam karşıtı bir tiptir. Küçük yaşta anasız babasız kalmasına, çok yoksul olmasına rağmen dadısının yardımıyla kendini çok iyi yetiştirir. Çamaşırcılık yaparak kendisini büyüten dadısına minnettardır. Çok çalışarak Fransızca öğrenir, kendisine iyi bir iş bulur, yabancılara Türkçe dersleri verir. Evine cariye olarak aldığı Canan’ı eğitir, yetiştirir ve so­nunda onu severek onunla evlenir. Mutlu bir evlilik yaşarlar.

Roman, hayat kadınlığı yaparak ailesine bakmaya çalışan Kalyopi adındaki genç bir kadının hikayesidir. Orta yaşlı, namuslu ve iyiliksever bir adam olan Ahmet Efendi; Kalyopi’nin hikâyesini dinler ve onu genelevden çıkarır. Roman, Ahmet Efendi’nin bu talihsiz kızı, bir ahbabının Rum uşağı ile evlendirmesiyle mutlu bir şekilde sona erer.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Hikayenin kahramanı yaşı elliye yaklaşmış Safder adlı bir erkektir. Safder, sevmediği eşi Sıdıka ile mutsuz bir hayat sürmektedir. Hikayede geriye dönüş yapılarak yirmi yıl önce Safder’in Fahriye adlı bir kıza aşık oluşu anlatılır. Safder, Fahriye ile evlenir ve mutlu bir hayat sürmeye başlar. İki çocuk sahibi olduktan sonra, Safder bir memuriyet ile Avrupa’ya gönderilir. Aradan sekiz sene geçtikten sonra İstanbul’a dönen Safder Fahriye’yi değişmiş bulur. Fahriye, Safder Avrupa’dayken başka birine aşık olmuştur. Sonunda ayrılırlar ve Safder şimdiki eşi Sıdıka ile evlenir. Fahriye’nin evlendiği yeni eşi de bir müddet sonra ölür. Hikayenin sonu Safder ile Fahriye’nin oğulları Fahri’nin eğitimiyle ilgili bir meseleyi görüşmek için dokuz yıl sonra karşılaşmalarıyla biter.

Bu parçada anlatılan yapıt ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

İlk realist roman olarak kabul edilmektedir. Romanın teması, yanlış Batılılaşmadır. Üstünkörü bir eğitim görmüş Bihruz Bey bir vezir oğludur. Babası ölünce bir miktar paraya kavuşur. Kendini eğlenceye kaptıran Bihruz gönlünü Periveş adlı bir kıza kaptırır. Yalancı ve dalkavuk arkadaşı ona Periveş’in öldüğünü söyler, bu üzüntü içinde Şehzade başında yürürken Periveş’e çok benzeyen birini görür ve onu Periveş’in ablası sanır. Bihruz’un ahmaklığını anlayan kadın, Periveş diye aradığı kişinin kendisi olduğunu söyler. Sonunda, Bihruz sevdiği kadının öyle sandığı gibi yüksek bir aileden olmayıp tersine düşkün bir kadın olduğunu anlar.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerden hangisidir?

Daniş Çelebi, geçimini mahallede muskalar ve büyüler yaparak sağlayan bir kadının tek çocuğudur. Daniş Çelebi de okuduğu kitaplar ve dinlediği cin ve peri hikâyeleriyle gerçeklik duygusunu kaybetmiştir. Mahalleliye göre o, artık cinlere ve perilere kapılmış bir mecnundur. Bir gün, kibar bir bey olan Engürüsizâde, mahallenin deliliği dillere destan genç delikanlısı Daniş Çelebi ile eğlenmek için ona bir oyun hazırlar. Kendi eşrafından misafirlerini konağına davet eder ve Peri isimli cariyesine peri kıyafetleri giydirerek Daniş Çelebi’yi alaya alır.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerden hangisidir?

1886 yılında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen eserde doğuştan kıskanç olan Zehra adındaki güzel bir kızın kocasını elinden kaptırma korkusu ile kıskançlığın pençesine yakalanışı işlenir. Tanzimat Edebiyatının ikinci dönem ürünü olan eser karakterlerinin çok yönlü ele alınışı ile kendinden önceki romanlardan ayrılır. Eser kıskançlık teması üzerine yazılmıştır. Yazar, çevre tasvirlerinde ve kahramanlarını çevrelerine uygun işleme konusunda dönemine göre başarılıdır.

Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?